Khác với mô hình bảo tàng truyền thống – nơi hiện vật được trưng bày tĩnh kèm bảng chú thích – bảo tàng immersive biến người xem trở thành một phần của câu chuyện, bước vào bối cảnh lịch sử, văn hóa hoặc nghệ thuật một cách sống động và trực quan.

Vì sao immersive đang trở thành xu hướng tất yếu trong bảo tàng?

1. Thay đổi hành vi và kỳ vọng của công chúng

Thế hệ khán giả mới (Gen Z, Gen Alpha) lớn lên cùng công nghệ số, quen với trải nghiệm tương tác – cá nhân hóa – đa nền tảng. Họ không còn hứng thú với việc “đi xem hiện vật” theo cách thụ động, mà mong muốn:

• Được chạm – nghe – nhìn – tương tác

• Được kể chuyện theo ngữ cảnh

• Được trải nghiệm thay vì đọc thông tin

Immersive trong bảo tàng chính là lời giải để thu hút và giữ chân nhóm công chúng này.

2. Gia tăng chiều sâu cảm xúc và khả năng ghi nhớ

Nhiều nghiên cứu cho thấy, trải nghiệm đa giác quan giúp tăng khả năng ghi nhớ gấp nhiều lần so với việc chỉ đọc hoặc nghe. Khi người xem được “bước vào” một trận chiến lịch sử, một không gian cổ xưa hay một tác phẩm nghệ thuật được tái hiện bằng công nghệ immersive, cảm xúc sẽ trở nên sâu sắc và chân thực hơn.

Điều này đặc biệt quan trọng với bảo tàng – nơi không chỉ lưu giữ hiện vật, mà còn có nhiệm vụ giáo dục và truyền cảm hứng.

3. Giải quyết giới hạn không gian và hiện vật

Không phải bảo tàng nào cũng sở hữu nhiều hiện vật gốc hoặc không gian trưng bày lớn. Công nghệ immersive giúp:

• Tái dựng di sản đã mất hoặc bị hư hại

• Số hóa hiện vật quý hiếm không thể trưng bày trực tiếp

• Mở rộng không gian trưng bày vô hạn bằng không gian ảo

Nhờ đó, bảo tàng có thể kể những câu chuyện lớn hơn, sâu hơn mà không bị giới hạn bởi vật lý.

Các hình thức immersive phổ biến trong bảo tàng hiện nay

1. VR – Thực tế ảo trong bảo tàng

VR cho phép khách tham quan:

• Du hành về quá khứ (thành phố cổ, cung điện, chiến trường…)

• Khám phá không gian không thể tiếp cận ngoài đời thực

• Trải nghiệm câu chuyện lịch sử dưới góc nhìn nhân vật

VR thường được sử dụng trong:

• Bảo tàng lịch sử

• Bảo tàng khảo cổ

• Bảo tàng khoa học

2. AR – Thực tế tăng cường

AR chồng lớp thông tin số lên hiện vật thật thông qua smartphone hoặc tablet, giúp:

• Hiện vật “sống dậy”

• Minh họa quá trình hình thành, sử dụng

• Hiển thị nội dung đa ngôn ngữ

AR đặc biệt phù hợp với bảo tàng có lượng khách du lịch quốc tế lớn.

3. Projection Mapping & Immersive Room

Đây là hình thức immersive phổ biến nhất hiện nay:

• Chiếu hình ảnh 360° lên tường, sàn, trần

• Kết hợp âm thanh, ánh sáng, chuyển động

• Tạo không gian nhập vai hoàn toàn

Hình thức này thường được ứng dụng trong:

• Triển lãm nghệ thuật

• Bảo tàng mỹ thuật

• Không gian trải nghiệm văn hóa

4. Tương tác cảm biến & AI

Công nghệ cảm biến chuyển động, nhận diện khuôn mặt, AI giúp:

• Cá nhân hóa nội dung theo từng người xem

• Phản hồi theo hành vi người dùng

• Tạo trải nghiệm “đối thoại” với không gian

Đây là bước tiến mới của immersive trong bảo tàng thông minh.

Lợi ích của immersive đối với bảo tàng và đơn vị vận hành

🔹 Tăng lượng khách tham quan

Các bảo tàng ứng dụng immersive thường ghi nhận:

• Tăng lượt khách trẻ

• Tăng thời gian tham quan trung bình

• Tăng tỷ lệ quay lại

🔹 Nâng cao giá trị thương hiệu

Immersive giúp bảo tàng:

• Trở nên hiện đại, sáng tạo

• Dễ truyền thông trên mạng xã hội

• Thu hút tài trợ và hợp tác

🔹 Đa dạng hóa nguồn thu

Thông qua:

• Vé trải nghiệm immersive

• Workshop, sự kiện số

• Bán nội dung số và bản quyền

Thách thức khi triển khai immersive trong bảo tàng

Dù mang lại nhiều lợi ích, immersive cũng đặt ra không ít thách thức:

• Chi phí đầu tư ban đầu cao

• Yêu cầu đội ngũ công nghệ và nội dung chuyên sâu

• Cân bằng giữa công nghệ và giá trị học thuật

• Tránh “lạm dụng công nghệ” làm lu mờ hiện vật gốc

Do đó, immersive cần được triển khai với chiến lược rõ ràng, lấy nội dung và câu chuyện di sản làm trung tâm, công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ.

Immersive trong bảo tàng tại Việt Nam – Tiềm năng lớn

Tại Việt Nam, immersive trong bảo tàng vẫn đang ở giai đoạn khởi đầu nhưng có tiềm năng phát triển mạnh nhờ:

• Kho tàng di sản văn hóa phong phú

• Nhu cầu đổi mới bảo tàng công lập

• Sự phát triển nhanh của ngành công nghệ sáng tạo

Một số bảo tàng, trung tâm triển lãm, không gian sáng tạo đã bắt đầu thử nghiệm immersive và nhận được phản hồi tích cực từ công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

 Immersive – chìa khóa để bảo tàng bước vào tương lai

Immersive trong bảo tàng không chỉ là xu hướng công nghệ, mà là cuộc cách mạng trong cách kể chuyện di sản. Khi được triển khai đúng cách, immersive giúp bảo tàng:

• Gần gũi hơn với công chúng

• Sống động hóa lịch sử và văn hóa

• Kết nối quá khứ – hiện tại – tương lai

Trong kỷ nguyên số, bảo tàng không còn là nơi “lưu giữ tĩnh”, mà trở thành không gian trải nghiệm sống, nơi mỗi người xem đều có hành trình khám phá của riêng mình.

#VDS #ImmersiveMuseum #BaoTangSo #TrienLamSo #CongNgheVanHoa #BaoTangTuongTac

Xem thêm: 

Màn hình kệ liên kết nối dài - Daisy Chain Shelf Edge Stretched Display